Muazzez (Heja) Baktaş: Hayalden Gerçeğe Dönüşen KURDISTAN - Nerina Azad Tarafsız ve güvenilir Kurd ve Kurdistan haberleri - Peşmerge, Barzani
Muazzez (Heja) Baktaş Son Makaleler

Hayalden Gerçeğe Dönüşen KURDISTAN

Güneyli Kürdlerin bağımsız devlet olma mücadelesi, I. Dünya Savaşı’nın sonuna yani Irak’ta İngiliz hâkimiyetinin başladığı günlere kadar götürülebilir. Kürd siyasi hareketlerinin bağımsızlığa yönelik ilk arayışları Şeyh Mahmut Berzenci liderliğinde 1919 yılında başlamış, ancak bu hareket İngiltere tarafından engellenmiştir.
Hayalden Gerçeğe Dönüşen KURDISTAN
Makaleyi Paylaş

Güneyli Kürdlerin bağımsız devlet olma mücadelesi, I. Dünya Savaşı’nın sonuna yani Irak’ta İngiliz hâkimiyetinin başladığı günlere kadar götürülebilir. Kürd siyasi hareketlerinin bağımsızlığa yönelik ilk arayışları Şeyh Mahmut Berzenci liderliğinde 1919 yılında başlamış, ancak bu hareket İngiltere tarafından engellenmiştir. 1926 yılında, Türkiye-Irak sınırının kesin olarak çizilmesinden sonra, Kürdler farklı ülkelerde ve farklı yönetimler altında yaşamak zorunda bırakıldılar. Ancak farklı ülkelerde yaşamalarına rağmen birbirleriyle etkileşimleri hep yüksek seviyede seyretmiş; üstelik bu etkileşim bölge deki ve bölge dışındaki aktörlerin siyasetlerini de doğrudan etkileyen bir unsur olmuştur. Dolayısıyla, Ortadoğu’daki modern ulus-devletlerin oluşum sürecini ve hâlihazırdaki devletler arası ilişkileri anlamak için Kürd halkının tarihine bakmakta yarar var.

Kürt nüfusunu barındıran ülkeler, bir ülkede Kürd halkın elde ettiği statü ve siyasal hakların kendi topraklarında da benzer talepler doğuracağı ve katı ulus-devlet yapılarını aşındırabilecek bir potansiyel taşıdıkları gerekçesiyle kontrol sınırları dışındaki tüm Kürdleri daima bir endişe kaynağı olarak görmüştür. Bunu bastırmak için insanlık dışı yöntemlerle Kürdleri sindirme metotlarına baş vurmaktan çekinmemişlerdir. Buna rağmen Kürdistan'nın paylaşıldığı Irak, İran, Suriye ve Türkiye Kürdlerin söz konusu ülkelerdeki varlık ve siyasal mücadelelerini birbirleriyle iletişim içerisinde sürdürmeleri Ortadoğu tarihinin öne çıkan realitelerinden biri olmuştur.

Kürd milliyetçiliğinin ulus-aşırı özelliğini vurgulayan en çarpıcı örneklerden biri de Sovyetler Birliği eliyle zayıflatılan İran hükümetine karşı 1946 yılının Mart ayında bağımsızlığını ilan eden Mahabad Cumhuriyeti. İran Kurdistan'ında Peşewa Qazi Muhammed liderliğinde kurulan bu devlete, Irak Kurdistan'ındaki Kürdlerin siyasi liderliğini yürüten Ölümsüz Mustafa Barzani ve diğer Kürd güçleri de destek vermiştir.

İran parçasındaki Kurdistan Kürdlerince kurulan Kürdistan Demokratik Partisi’nin (KDP) aynı isimle önce Irak Kurdistan'ında ardından Suriye ve Türkiye’de parçalarında kurulması ise Kürd ulusal harekelerin uluslaşma bilincindeki karakterine bir başka örnek. Kürdlerin yaşadıkları bölgelerde kurulan “Kürdistan Demokratik Partisi” başlıklı siyasal yapıların Molla Mustafa Barzani’nin Irak parçasındaki Kurdistan'da kurduğu KDP ile iş birliği içerisinde bulunduğunu not etmekte fayda var.

Kürdlerin Irak parçasındaki Kurdistanı içindeki statüleri hep sorunlu olmuştur ve çeşitli aralıklarla devam eden HAKLI Kürd isyanları Bağdat nezdinde problem yaratmaya devam etmiştir. Özellikle 1958’den sonra, General Kasım darbesiyle başlayan Baas rejimi gücünü arttırdıkça Kürdlerin otonomi için direnişi daha da yükseltilerek 1975 yılına kadar sürmüştür. Kürdler ile Bağdat yönetimi arasındaki ilişki İran-Irak Savaşı sırasında da sorunlu yapısını korumuştur.

Öte yandan, 1986-89 yılları arasında yürütülen etnik temizlik amaçlı -Halepçe gibi toplu kıyımların da yaşandığı- Enfal Operasyonu; ayrıca Körfez Savaşı’nın ardından 1991 yılında Saddam Hüseyin’e bağlı kuvvetlerce başlatılan güney Kurdistan harekâtı, Güneyli Kürdler için yeni bir dönemin başlangıcı sayılabilir. 1991 harekâtı uluslararası basında geniş yankı buldu ve Birleşmiş Milletler kararıyla 36. paralelin kuzeyi “uçuşa yasak bölge” ilan edildi. Bu durum Güneyde yani Irak Kurdistan'ında bir de facto devlet yapılanmasının da önünü açtı. 1992 yılında düzenlenen seçim sonucunda bölgede bir parlamento oluşturulsa da istikrarlı bir hükümet kurulamadı; sonuçta Kürd güçleri arasında 1994 yılında başlayan iç savaşla Kurdistanın güneyi büyük bir istikrarsızlığa sürüklendi. Bu dönemde, Kürd gruplar arasındaki ayrılık ve Kuzey Güney Kurdistanın devletleşme süreci, 2003 yılında, ABD’nin Irak müdahalesiyle yeni bir döneme girmiştir. Ayrıca ABD müdahalesinden önce Kürd grupların operasyonu desteklemek ve Saddam’a karşı savaşmak üzere kendi aralarında anlaşmaları da önemli bir aşamadır. ABD sonrası dönemde, ülkedeki etnik ve dini grupların yönetimde daha fazla söz sahibi olmalarına müsait bir zemin oluştu. Bu süreçte, KDP ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) öncülüğündeki Kürd güçler, koalisyon güçlerine verdikleri desteğin neticesinde Saddam sonrası Irak siyasetinde “kilit rol” sahibi birer aktör haline geldi. Irak Anayasası’nda “federasyon” ibaresinin yer alması ve hemen akabinde Güney Kurdistan'da KDP ve KYB yönetiminde bir federasyon kurulması bu dönemde gerçekleşmiştir.

15 Ekim 2005’te daimi anayasanın kabul edilmesinin ardından yapılan parlamento seçimlerinde Kürd güçlerin elde ettiği başarı, Güney Kurdistan yapının resmi siyasi varlığını pekiştirmesini sağladı. Neticede anayasanın 121. maddesinin bölgesel otoritelere sağladığı geniş yetkiler çerçevesinde Kürdler fiilen kendi kontrolleri altında bulunan güney bölgesinde nihai otorite olabildiler. Ayrıca hem Bağdat’taki hükümet nezdinde hem de kabinede kilit roller üstlenme imkânı yakaladılar. Bu durum, Irak parçasındaki Kürdlerin yaklaşık bir asırdır devam eden mücadeleleri sırasında edindikleri tecrübelerden faydalanabildiklerini gösteriyor. Zira Bağdat yönetiminin 1970 yılında Kürdlere teklif ettiği otonomi anlaşması kısa zamanda işlevini yitirmiş ve Bağdat’ta demokrasi olmadan Kürdistan bölgesinin özerklik kazanması ve bunu muhafaza etmesinin mümkün olmadığı anlaşılmıştı. 2003 sonrasında Irak parçasındaki Güney Kurdistan yapısı Kürdlere genişletilmiş bir özerklik sunmakla birlikte, geçmişe kıyasla Güney Kurdistan'da bütün etnik ve dini kimliklerin temsiline imkân veren daha demokratik bir yapının oluşmasına zemin hazırladı.

Bu dönem bağlamında Kürdistan Bölgesel Yönetimi içindeki demokratikleşme hareketleri de not edilmesi gereken bir başka nokta. Bugün Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin demokratikleşme yönünde attığı adımlar, Sn Mesut Barzani'nin büyük çabaları ile yavaş ve sorunlu da olsa, uluslararası toplumdan takdir toplamaya devam ediyor.

Ne var ki, Irak Anayasası’nın Kerkük’ün statüsü ile ilgili 140. maddesi ve petrol ve doğal gaz gelirlerinin paylaşımı gibi konuları muğlâk bırakması, 2003 sonrası dönemin çözülmesi gereken en önemli sorunları olarak öne çıkıyor. Üstelik 2011 sonunda Amerikan askerlerinin Irak’tan tamamen çekilmesini fırsat bilen Nuri El-Maliki yönetiminin izlediği merkezileşme yanlısı politikalar, Kürdistan bölgesinin 2003 sonrası kurduğu genişletilmiş otonomiyi -hatta bazılarına göre de facto devleti- tehdit etmekte. Bu dönemde Erbil ve Bağdat sadece iç politikada değil, dış politikada da farklı yörüngelere saptı. 2011 sonrası dönemde Kürdistan Bölgesel Yönetimi Türkiye ile yakın ticari ve siyasi ilişkiler kurmaya başladı, Bağdat yönetimi ise bu yakınlığı egemenliğine karşı bir tehdit olarak algılamaya ve Tahran-Şam eksenine daha yakın bir duruş sergilemeye başladı. Sonuç olarak, gelinen noktada, iç ve dış politika konularında yaşanan farklılaşma Hewler-Bağdat gerilimini arttırmaya devam ediyor.

 

OWN
Bu makale toplam: 6570 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:10:28:57

Son Makaleler

Kürdistan Silikon Vadisi (Kürdistan Ekonomisine Giriş) Sırdaki Hedef Kutsal Topraklar!.. Barzaniler: Dini liderlikten modern devlet inşasına Good Bye İran Yer Sofrası Diplomasisi Kürdistan Sağ’a Kaymalı Siz hala Türkiyelileştiremediklerimizden misiniz? Kürt İmparatorlukları 4- Mitanniler Kürt İmparatorlukları... Urartular (Dağların Efendileri) 'Ekmek soğan' ( Nan-u Pivaz) ve Kürdistan Kürt imparatorlukları 2 : Asur İmparatorluğu (İmparatorlukları) Kürt İmparatorlukları 1- Hattilerin ülkesi (Hititler) Halep ordaysa Piramitler de Batman'dadır! Kürdistan Piramitleri, Mısır uygarlığının Kürdistan kökeni ve Kutsal Kase efsanesi Kerkük’ten Efrin’e Efrin’den İdlib’e.. Kimi kime şikayet edeceksin! Kerkük Feminizm Fırsatçıları Beyrut Irak Seçimlerinin 'Belirleyici' Unsuru Kürtler Olacaktır Aşk Bizi Tüketirken Arı kovanına çomak sokmak … Ya Devlet Başa, Ya Kuzgun Leşe! Yunan Medeniyetinin Kökeni Kürt Medeniyetidir Tarih Kürdistan’dan Başlar!. . Peşmerge Generali Şerefani 'Bağımsızlık Referandumunda Tarafız' Arapların Çöküşü Seyyah, filozof, entelektüel, hümanist Mardin’li peygamber Mani ve Manicilik dini Kürt peygamberi Zerdüşt ve Zerdüşlük Kürdistan’ın gizemleri ve Kutsal emanetler Bağımsızlık için referandum gerekli midir? Kürdün Ateşle İmtihanı (Referandumlarla) Kürdistan’a Sefer Olur Zafer Olmaz !... Soylu, Efsanevi bir Lider ve Oğlu Kürtlerin İmajı Ne Olmalıdır? Kehanetler ve Kürdistan Savaşları Kürdistan’ın Lanetleri !.. Başkomutan Barzani General Şerefani: Ortadoğu barışının anahtarı, Kurdistan’ın özgürleşmesidir Yıldızın Parladığı An ‘Kürdistan Genişlerken’ Sürgün!... Vurun Kürt Uşağı Namus Günüdür!.. Kürdistan için İftar (Bağımsızlık) Vakti Pax Kürdistan'a (Kürdistan Barışı) Ne Şam’ın Şekeri Ne de Arabın Yüzü!.. Kaçın Kürtler Geliyor!.. Özgür Kürdistan’da Bağımsızlık Savaşı Kürdistan Sendromu (2) Kürdistan Sendromu (1) Türkiyelileşmek mi Kürdistanlılaşmak mı? Bütün sorun burada Bağımsızlık Yolunda Başkan Barzani’nin Elini Güçlendirelim Dağ Dağa Kavuşmaz Ama Kürdistanlılar Her Dağda Newroz Ateşi Yakar Merhaba Kürdistan Kampanyası Kürdistan’a borç ödeme zamanı Birimiz Dördümüz, Dördümüz Birimiz Kampanyası Koruyucu Vatan Kürdistan De Facto Kürdistan Kürtlerle Türkler Arasındaki Aşılamaz Farklar (Duvarlar) Bağımsız Kürdistan’ın Yaşama Şansı Var mıdır? Kürdistan Bağımsızlık Bildirgesi İleri Karakol mu? Özgürlüklerin Toprağı mı? Dünyada 'Mülteciler' Kürdistan’da 'Mülksüzteciler' Kürdistan Peşcepheleri (Peşmergeleri) Kürd-Çar-Stan Diplomasi Dehası Başkan Barzani ArmeKürdistan Tarih Tekerrürden İbarettir! Doğu Cephesi'nde Değişen Bir Şey Yok! PeşKurdistan Savunma Gücünden Kürdistan’ı Kurma Gücüne Doğru 'PEŞMERGE' Cepheler ve Cephe Gerisi Savaşları - 3 Cepheler ve Cephe Gerisi Savaşları - 2 Cepheler ve Cephe Gerisi Savaşları - 1 Mezra Kürdistan (MezoKurdiya) Kürdistan Emin Ellerde Vasiyet…Vasiyet…Vasiyet!.. Kürt Sorunundan Kürdistan Davasına mı? Kürd Sorunu Sil Baştan Kardeşlik Yapay, Ölümler Gerçek Türkler Neden Çıldırdı? Kurd-1-stan Kürtleri Ölümcül Kardeşlik Masalı Haydi Hep Birlikte Haddimizi Aşalım! Çözüm Süreci Çökmüştür! Bağımsız Kürdistan Kapıdadır Kürdistan'ı hep birlikte inşa etmeliyiz Kardeşlik edebiyatını geçiniz KURD-BİR-STAN mümkün mü? Ortadoğu'nun 'Kürdistan' Doğum Sancısı Hewler, Yüreğimin Başkenti Ben ve Ülkem Bağımsız Kürdistan'a Doğru Birlik Olmanın Neresindeyiz Konuşamayan, Yalnızlığa İtilen Kadınlar Halklar; Habil ve Kabil'den bu yana ''Kardeş'' Olamadılar. Kalbimizdeki Kürdistan dilimize neden bu kadar uzak? Güney'in Yükselen Bağımsızlık Mücadelesi Engellenemez Kürd Kadınının Eşi Görülmemiş Kahramanlığı Durun Siz Kardeşsiniz Varlığımız Yüce Türk Varlığına Armağan Olamadı Kürdlerle Türkler Kardeş Olmak İstiyor mu? Hayır, Kardeş Falan Değiliz! Hani Kardeştik? Taklit Hayatlar UNESCO Kürdleri Koruma Altına Alsın.. Acilen! Kürdistan Devletleşecek! Ne Olacak Bu Halimiz? Kürtlerin Genetik Yapısını Bozuyorlar!... Her şey yerli yerindeydi, ama bütün canlılar ölmüştü - Halepçe Kürdistan ve Birlik Sorunu Sahte Feministler Kürd Kadını Efsaneleşirken Dünyanın Koruyucu Tabakası Peşmergeler Peşmerge Onurumuz ve Özgürlüğümüzdür Halkımız Ulusal Kongre İstiyor Kürd Halkı Devletleşme Yolunda Kurnaz Türkler ve Aptal Kürtler Kürdler Devletleşmek Zorunda Neden Uluslaşamıyoruz?